23 Nisan 1920: TBMM'nin açılışı, ilk kararları ve önemi
İstanbul'un işgalinden beş hafta sonra Ankara'da açılan TBMM, yasama ve yürütmeyi tek elde topladı. Açılış günü, meclisin özellikleri, ilk kararlar ve 23 Nisan'ın bayram oluşu.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
İstanbul'un işgalinden beş hafta sonra Ankara'da açılan TBMM, yasama ve yürütmeyi tek elde topladı. Açılış günü, meclisin özellikleri, ilk kararlar ve 23 Nisan'ın bayram oluşu.
Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920 Cuma günü Ankara'da açıldı. İstanbul'un 16 Mart 1920'de resmen işgal edilmesi ve Mebusan Meclisi'nin çalışamaz hâle gelmesi üzerine kuruldu. Yasama ve yürütme yetkisini kendinde toplayan bu meclis, egemenliğin millete ait olduğu ilkesine dayanan yeni devletin ilk kurumu oldu.
TBMM'nin açılışı, Milli Mücadele'nin "örgütlenme" döneminden "devletleşme" dönemine geçişini simgeler. Öncesini ve sonrasını Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet'in kuruluşu rehberinde bütün hâlinde bulabilirsiniz.
Meclis neden Ankara'da toplandı?
Misak-ı Milli'nin kabul edilmesinin ardından İtilaf Devletleri İstanbul'u resmen işgal etti ve bazı milletvekillerini tutukladı. Mustafa Kemal, 19 Mart 1920'de yayımladığı genelgeyle olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin Ankara'da toplanacağını duyurdu ve yeni seçimler yapılmasını istedi. İstanbul'dan kaçabilen Mebusan Meclisi üyeleri de bu meclise katıldı.
Ankara'nın seçilmesinin birkaç pratik nedeni vardı: Demiryolu bağlantısı sayesinde İstanbul ve cephelerle haberleşme kolaydı, Batı Cephesi'ne yakın ama işgalden uzaktı ve Heyet-i Temsiliye Aralık 1919'dan beri burada bulunuyordu.
Açılış günü neler yaşandı?
Açılışın cuma gününe denk getirilmesi bilinçli bir tercihti. Hacı Bayram Camii'nde kılınan cuma namazından sonra dualar eşliğinde meclis binasına geçildi. Meclisin en yaşlı üyesi Sinop milletvekili Şerif Bey açılış konuşmasını yaptı. Ertesi gün, 24 Nisan 1920'de Mustafa Kemal meclis başkanlığına seçildi.
Meclis, bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak kullanılan Ulus'taki binada çalışmaya başladı. Bina, aslında İttihat ve Terakki Cemiyeti için yapılmış, tamamlanmamış bir kulüp binasıydı; açılışa yetiştirmek için eksikleri hızla giderildi.
Birinci Meclis'in özellikleri
- Güçler birliği: Yasama ve yürütme yetkisi mecliste toplandı; yargı yetkisi de İstiklal Mahkemeleri aracılığıyla meclise bağlıydı.
- Meclis hükümeti sistemi: Bakanlar (vekiller) meclis tarafından tek tek seçiliyor ve meclise karşı sorumlu oluyordu.
- Olağanüstü yetkiler: Savaş koşullarında hızlı karar alabilmek için geniş yetkilerle donatılmıştı.
- Kurucu nitelik: Yeni bir anayasa hazırladı ve rejimin şeklini değiştirebilecek yetkiye sahipti.
- Farklı görüşler: Meclis tek tip değildi; muhafazakârlar, liberaller ve Mustafa Kemal'in Birinci Grubu arasında canlı tartışmalar yaşandı.
İlk kararlar
Meclis, açılışından hemen sonra şu kararları aldı: Hükümet kurmanın zorunlu olduğu, geçici bir hükümet başkanı tanımanın ya da padişaha vekil atamanın doğru olmadığı, mecliste toplanan milli iradenin yurdun geleceğine el koymuş olduğu ve meclisin üstünde bir güç bulunmadığı kabul edildi. Padişahın, işgalden kurtulduktan sonra meclisin belirleyeceği esaslara göre durumunu alacağı da belirtildi.
İç isyanlar ve meclisin önlemleri
Meclis açılır açılmaz Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde isyanlar baş gösterdi. Bunların bir kısmı İstanbul hükümetinin ve işgal güçlerinin kışkırtmasıyla, bir kısmı ise savaş yorgunluğu ve otorite boşluğu nedeniyle çıktı. Meclis bu tehlikeye karşı iki temel önlem aldı:
| Önlem | Tarih | Amacı |
|---|---|---|
| Hıyanet-i Vataniye Kanunu | 29 Nisan 1920 | Meclisin meşruiyetine karşı çıkanları vatan haini sayıp cezalandırmak |
| İstiklal Mahkemeleri | Eylül 1920 | Firarileri ve isyancıları hızla yargılamak |
20 Ocak 1921'de kabul edilen Teşkilât-ı Esasiye Kanunu ise meclisin ilkelerini anayasal metne dönüştürdü. Sonraki anayasalarla karşılaştırmak için Türk anayasa tarihini anlatan yazımıza bakabilirsiniz. TBMM'nin bugün yasama sürecini nasıl yürüttüğünü merak ediyorsanız Genel Kurul ve komisyonların işleyişini okuyabilirsiniz.
23 Nisan neden bayram?
TBMM, 1921'de çıkardığı bir kanunla 23 Nisan'ı milli bayram ilan etti. 1920'lerin sonundan itibaren Himaye-i Etfal Cemiyeti'nin etkinlikleriyle bu gün çocuklarla da özdeşleşti ve "Çocuk Bayramı" olarak kutlanmaya başlandı. 1981'den beri resmî adı "Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı"dır. Bayramın uluslararası bir şenliğe dönüşmesi ise TRT'nin 1979'da başlattığı etkinliklerle oldu.
Meclisin açılmasıyla Ankara, Milli Mücadele'nin siyasi merkezi oldu. Bu merkezin ilk büyük askerî sınavı Sakarya Meydan Muharebesi olacaktı; meclisin üç yıl sonra aldığı en köklü karar ise 29 Ekim 1923'teki Cumhuriyet ilanıydı.
İlk meclis binası bugün ne durumda?
Birinci Meclis'in çalıştığı Ulus'taki bina, 1924'e kadar meclis olarak kullanıldı. Meclis bu tarihte yakındaki yeni binaya taşındı; ilk bina bir süre farklı kurumlara ev sahipliği yaptıktan sonra Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak düzenlendi. Ziyaretçiler bugün genel kurul salonunu, Mustafa Kemal'in başkanlık odasını ve dönemin belgelerini görebilir. Yeni binada ise Cumhuriyet Müzesi bulunur. Bu iki müze, Ankara'da Milli Mücadele'den Cumhuriyet'e geçişi yan yana görmenin en kolay yoludur.
Meclisin olağanüstü dönemi kısa sürse de bu dönemde alınan kararlar, devletin bugünkü temel ilkelerinin çıkış noktasıdır. Egemenliğin millete ait olduğu ilkesi, sonraki bütün anayasalarda korunmuştur.
23 Nisan'ı doğru anlamak
23 Nisan 1920 bir devletin kuruluş tarihi değil, milli iradeye dayanan yönetimin başlangıç tarihidir. Devletin adı ve yönetim şekli 1923'te belirlendi. Bu ayrım, sınavlarda "ulusal egemenlik" ile "cumhuriyet" kavramlarının karıştırıldığı sorularda önemlidir.
Sık sorulan sorular
TBMM'nin ilk başkanı kimdir?
Mustafa Kemal Paşa, 24 Nisan 1920'de TBMM'nin ilk başkanı seçildi. Meclis başkanı aynı zamanda İcra Vekilleri Heyeti'nin de başkanıydı.
Birinci Meclis ile İkinci Meclis arasındaki fark nedir?
Birinci Meclis 1920-1923 arasında savaşı yöneten, farklı görüşlerin temsil edildiği meclistir. 1923 seçimleriyle oluşan İkinci Meclis ise Cumhuriyet'i ilan etti ve devrimlerin ilk yasalarını çıkardı.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar Türk, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler
Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.






