Sakarya Meydan Muharebesi: 22 gün süren savaşın seyri ve sonuçları
23 Ağustos–13 Eylül 1921'de Ankara'nın önünde yapılan Sakarya Meydan Muharebesi, Yunan ilerleyişini durdurup Kurtuluş Savaşı'nın yönünü değiştirdi. Hazırlık, seyir ve sonuçlar.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
23 Ağustos–13 Eylül 1921'de Ankara'nın önünde yapılan Sakarya Meydan Muharebesi, Yunan ilerleyişini durdurup Kurtuluş Savaşı'nın yönünü değiştirdi. Hazırlık, seyir ve sonuçlar.
Sakarya Meydan Muharebesi, 23 Ağustos–13 Eylül 1921 arasında Ankara'nın batısında, Sakarya Nehri çevresinde Türk ve Yunan orduları arasında yapılan muharebedir. Yirmi iki gün süren çarpışmalar sonunda Yunan ordusu geri çekildi. Savaş, Türk ordusunun savunmadan taarruza geçişinin başlangıcı olarak kabul edilir.
Batı Cephesi'ndeki savaşların sırasını ve diğer cephelerle ilişkisini görmek için Kurtuluş Savaşı'nın bütün evrelerini özetleyen rehber iyi bir başlangıç olur.
Sakarya'ya giden yol
1921'in ilk aylarında Türk ordusu İnönü'de iki başarı kazanmıştı. Ancak Temmuz 1921'deki Kütahya-Eskişehir muharebelerinde güçlü Yunan saldırısı karşısında ağır kayıplar verildi. İsmet Paşa'nın raporu üzerine cepheye gelen Mustafa Kemal, ordunun yok olmasını önlemek için Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilme kararı verdi. Bu karar, Ankara'da büyük tartışmaya ve kaygıya yol açtı; mecliste Ankara'nın boşaltılması bile konuşuldu.
Başkomutanlık Kanunu ve Tekâlif-i Milliye
Meclis, 5 Ağustos 1921'de çıkardığı Başkomutanlık Kanunu ile meclisin yetkilerini üç aylığına Mustafa Kemal'e devretti. Mustafa Kemal ilk iş olarak 7-8 Ağustos'ta Tekâlif-i Milliye (milli yükümlülükler) emirlerini yayımladı. Bu emirlerin amacı, ordunun ihtiyaçlarını halkın elindeki imkânlardan karşılamaktı.
- Her ev ordu için bir kat çamaşır, bir çift çorap ve bir çift çarık verecek.
- Tüccar ve halkın elindeki erzak, kumaş ve deri gibi malların bir kısmı orduya ayrılacak.
- Halkın elindeki silah ve cephane belirli süre içinde teslim edilecek.
- Taşıt sahipleri ayda bir kez ücretsiz olarak askerî taşımacılık yapacak.
- Sahipsiz mallara el konulacak, imalathaneler ordu için çalışacak.
Bu uygulama, savaşın cephede olduğu kadar cephe gerisinde de verildiğini gösteren en somut örneklerden biridir.
Muharebenin seyri
Yunan ordusu Ağustos ortasında harekete geçti ve 23 Ağustos'ta çarpışmalar başladı. Saldırıların en yoğun olduğu bölgeler Polatlı'nın güneyi, Mangal Dağı, Çal Dağı ve Haymana çevresiydi. Yunan birlikleri bazı noktalarda Ankara'ya oldukça yaklaştı. Mustafa Kemal, muharebeden kısa süre önce attan düşerek kaburga kemiğini kırmasına rağmen cepheyi bizzat yönetti.
"Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı, vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz."
Bu emir, savunmanın tek bir çizgiye bağlı kalmayacağını; bir birlik geri çekilmek zorunda kalırsa ilk uygun noktada yeniden direneceğini anlatıyordu. Böylece Yunan ordusunun bir hattı yarması, savaşın kaybedilmesi anlamına gelmedi. Uzun süren çarpışmalarda çok sayıda subayın şehit düşmesi nedeniyle Sakarya'ya "subaylar savaşı" da denir.
Eylül başında Yunan saldırı gücü tükendi. Türk ordusunun 10 Eylül'de başlattığı karşı saldırıların ardından Yunan ordusu 13 Eylül'de Sakarya'nın doğusunu tamamen boşalttı ve Eskişehir-Afyon hattına çekildi.
Sakarya'nın sonuçları
| Alan | Sonuç |
|---|---|
| Askerî | Türk ordusu savunmadan taarruz hazırlığına geçti; Yunan ordusu bir daha büyük bir saldırı yapamadı |
| Siyasi (iç) | TBMM, 19 Eylül 1921'de Mustafa Kemal'e mareşal rütbesi ve gazi unvanı verdi |
| Doğu | 13 Ekim 1921'de Kafkas cumhuriyetleriyle Kars Antlaşması imzalandı, doğu sınırı kesinleşti |
| Güney | 20 Ekim 1921'de Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı, Fransa güneyden çekildi |
| Uluslararası | İtalya Anadolu'dan çekilmeye başladı; İngiltere arabuluculuk arayışına girdi |
Ankara Antlaşması, TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devletinin Fransa olması bakımından ayrıca önemlidir. Bu antlaşmayla bugünkü Suriye sınırının büyük bölümü çizildi; Hatay için özel bir yönetim öngörüldü.
Sakarya'dan Büyük Taarruz'a
Sakarya zaferi kazanılmış olsa da ordu, düşmanı Anadolu'dan tamamen çıkaracak taarruz gücüne henüz sahip değildi. Eylül 1921'den Ağustos 1922'ye kadar süren on bir ayda ordu yeniden donatıldı, süvari birlikleri güçlendirildi ve topçu eksikleri giderildi. Bu hazırlığın sonucunu 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz yazısında bulabilirsiniz.
Sakarya'yı önceki olaylarla ilişkilendirmek isteyenler, meclisin bu kritik günlerdeki rolünü anlamak için Birinci Meclis'in özellikleri yazısına da göz atabilir. Savaşın Çanakkale'deki savunma deneyimiyle benzerlikleri için 1915'teki Gelibolu cephesinin hikâyesi karşılaştırma imkânı sunar.
Kütahya-Eskişehir yenilgisinden çıkarılan dersler
Sakarya'yı anlamak için öncesindeki yenilgiyi doğru değerlendirmek gerekir. Kütahya-Eskişehir muharebelerinde ordu, sayıca ve teçhizatça üstün düşmana karşı uzun bir hattı tutmaya çalışmış ve ağır kayıp vermişti. Mustafa Kemal'in Sakarya'nın doğusuna çekilme kararı, toprak kaybını göze alarak orduyu koruma tercihiydi. Bu sayede Yunan ordusu ikmal hatlarından uzaklaştı, sıcak ve susuz bir arazide ilerlemek zorunda kaldı. Türk ordusu ise kendi ikmal merkezlerine yakın bir bölgede savaştı. Çekilmenin kısa vadede yarattığı moral kaybı, uzun vadede zaferin koşullarını hazırladı.
Sakarya'yı bugün ziyaret etmek
Muharebenin geçtiği alanın bir bölümü Sakarya Meydan Muharebesi Tarihi Milli Parkı olarak korunmaktadır. Polatlı çevresindeki anıtlar, şehitlikler ve Duatepe gibi tepeler, muharebenin coğrafyasını yerinde görmeye imkân verir. Ankara'dan günübirlik ulaşılabilen bölge, okul gezileri için de sık tercih edilir.
Sık sorulan sorular
Sakarya Meydan Muharebesi kaç gün sürdü?
Yirmi iki gün sürdü. Bu nedenle "22 gün 22 gece süren savaş" olarak da anılır.
Sakarya'da Türk ordusunun komutanı kimdi?
Başkomutan Mustafa Kemal Paşa idi. Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa (Çakmak) ve Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa (İnönü) savaşın yönetiminde kilit rol oynadı.
Başkomutanlık yetkisi ne kadar süreyle verildi?
İlk olarak üç ay için verildi. Meclis bu süreyi birkaç kez uzattı; Temmuz 1922'de ise yetki süresiz hâle getirildi.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar Türk, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler
Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.






