İçeriğe geç
22 Kasım 2026 Pazar

19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal Samsun'a neden ve nasıl çıktı?

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a ayak bastı. Görevin resmî gerekçesi, Bandırma yolculuğu, Havza Genelgesi ve günün bayrama dönüşmesi.

Haber Merkezi
Giriş:
Kaynak: Yazar Türk8 okunma0 yorum7 dk okuma
Paylaş
19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal Samsun'a neden ve nasıl çıktı?
19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal Samsun'a neden ve nasıl çıktı? Fotoğraf: Yazar Türk

Sesli Dinle

Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a ayak bastı. Görevin resmî gerekçesi, Bandırma yolculuğu, Havza Genelgesi ve günün bayrama dönüşmesi.

Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919'da 9. Ordu Kıtaatı Müfettişi unvanıyla Samsun'a çıktı. Resmî görevi Karadeniz kıyısındaki asayişsizliği gidermek ve ordunun silahlarını toplamaktı. Ancak geniş müfettişlik yetkilerini, dağınık direniş gruplarını birleştirmek için kullandı. Bu tarih, Milli Mücadele'nin örgütlü olarak başladığı gün kabul edilir.

Samsun'a çıkış, Mondros'tan Cumhuriyet'e uzanan zincirin ikinci halkasıdır; zincirin tamamı için Milli Mücadele dönemini baştan sona özetleyen rehberimize bakabilirsiniz.

Görev nasıl verildi?

Mondros Ateşkesi'nin ardından Karadeniz bölgesinde Pontus devleti kurmak isteyen Rum çeteleri ile Türk köylüleri arasında çatışmalar yaşanıyordu. İngilizler, bu olayları bölgeye asker çıkarmak için gerekçe olarak kullanıyordu. İstanbul hükümeti asayişi sağlayacak deneyimli bir komutan aradı ve görev Mustafa Kemal'e verildi.

Müfettişlik, sıradan bir komutanlık değildi. Mustafa Kemal'in yetki alanı Trabzon, Erzurum, Sivas ve Van vilayetleri ile çevredeki sancakları kapsıyordu. Bu bölgelerdeki askerî birliklere emir verebiliyor, sivil yöneticilerle doğrudan yazışabiliyordu. Kâğıt üzerinde bir asayiş görevi olan bu yetkiler, Anadolu'daki direnişi örgütlemek için son derece elverişliydi.

Bandırma yolculuğu ve Samsun'daki ilk günler

Mustafa Kemal ve yanındaki kurmay heyeti, 16 Mayıs 1919'da eski ve küçük bir yolcu gemisi olan Bandırma vapuruyla İstanbul'dan ayrıldı. Karadeniz kıyısını takip eden yolculuk üç gün sürdü ve heyet 19 Mayıs sabahı Samsun'a ulaştı. Yolculuğun İngiliz denetiminden kaçmak için kıyıya yakın rotayla yapıldığı ve gemide büyük bir gizlilik içinde planlar konuşulduğu anlatılır.

Samsun'da Mıntıka Palas'ta kalan Mustafa Kemal, kısa sürede bölgedeki durumu inceledi. Kentte İngiliz birlikleri bulunduğu için hareket alanı dardı. Bu yüzden 25 Mayıs'ta iç kesimdeki Havza'ya geçti.

Kronoloji: Samsun'dan Amasya'ya

TarihGelişme
16 Mayıs 1919Bandırma vapuruyla İstanbul'dan ayrılış
19 Mayıs 1919Samsun'a çıkış
25 Mayıs 1919Havza'ya geçiş
28-29 Mayıs 1919Havza Genelgesi ile protesto mitinglerinin istenmesi
12 Haziran 1919Amasya'ya varış
22 Haziran 1919Amasya Genelgesi

Havza Genelgesi neden önemlidir?

Havza'dan sivil ve askerî yöneticilere gönderilen genelge, işgalleri protesto etmek için her yerde büyük mitingler düzenlenmesini, İtilaf temsilciliklerine protesto telgrafları çekilmesini ve azınlıklara karşı saldırgan davranışlardan kaçınılmasını istiyordu. Böylece halk, kendi sesini duyurabileceğini fark etti; direniş bölgesel öfkeden ulusal bir harekete doğru ilerlemeye başladı.

Genelgenin bir sonucu da İngilizlerin rahatsızlığıydı. İngiliz temsilcileri Mustafa Kemal'in İstanbul'a çağrılması için hükümete baskı yaptı. Mustafa Kemal geri dönmedi; Amasya'da yayımladığı genelgeyle hareketin programını açıkladı. O metnin maddelerini Amasya Genelgesi ve kongreler dönemi yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.

Samsun'a çıkışın tarihî önemi

  • Merkezî liderlik: Birbirinden kopuk direniş gruplarına askerî deneyimi olan, saygın bir lider kazandırdı.
  • Örgütlenme: Müfettişlik yetkileriyle ordu birliklerinin terhisi yavaşlatıldı, silahların teslimi engellendi.
  • Kamuoyu: Mitingler ve telgraflarla halk ilk kez ulusal ölçekte seferber edildi.
  • Uluslararası mesaj: İşgallerin protesto edilmesi, Paris Barış Konferansı'na Türk milletinin işgali kabul etmediğini duyurdu.

Mustafa Kemal, Nutuk'a "1919 senesi Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım" cümlesiyle başlar. Bu tercih, kendisinin de bu günü mücadelenin başlangıcı olarak gördüğünü gösterir. Samsun'a çıkıştan önceki koşulları anlamak için Mondros Ateşkesi'nin maddeleri iyi bir başlangıç noktasıdır.

19 Mayıs nasıl bayram oldu?

19 Mayıs, 1938'de çıkarılan bir kanunla "Gençlik ve Spor Bayramı" olarak resmîleşti. 1981'de Atatürk'ün doğumunun 100. yılında bayramın adı "Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı" olarak düzenlendi. Atatürk'ün bu tarihi ileri yaşlarda doğum günü olarak benimsediği de aktarılır. Bayram, Atatürk'ün Bursa Nutku'nda ve Gençliğe Hitabe'de vurguladığı gibi Cumhuriyet'i gençlere emanet etme düşüncesiyle ilişkilendirilir.

Samsun'a çıkış öncesi İstanbul günleri

Mustafa Kemal, Mondros'tan sonra İstanbul'a döndüğünde yaklaşık altı ay kentte kaldı. Bu sürede Şişli'deki evinde asker ve siyasetçilerle görüştü, işgale karşı ne yapılabileceğini tartıştı. Bir dönem İstanbul'da siyasi bir çözüm arayışında bulundu; ancak işgal altındaki başkentte bağımsız bir hareketin örgütlenemeyeceğini gördü. Anadolu'ya geçme fikri bu dönemde olgunlaştı.

Müfettişlik görevi için gerekli talimatname hazırlanırken yetkilerin geniş tutulması özellikle önemliydi. Talimatnamede askerî birliklere komuta ve sivil yöneticilerle yazışma hakkının yer alması, Mustafa Kemal'in Anadolu'da kısa sürede etkili olabilmesini sağladı. Bu yönüyle Samsun'a çıkış, bir kaçış değil, dikkatle hazırlanmış bir plandı.

Samsun'da bugün ne görülebilir?

Samsun'da Bandırma vapurunun bir benzeri müze gemi olarak ziyaret edilebilir. Mustafa Kemal'in kaldığı Mıntıka Palas binası da müze olarak kullanılmaktadır. Kentteki Onur Anıtı ve 19 Mayıs etkinlikleri, günün hafızasını canlı tutar. Okul gezisi planlayanlar için Samsun-Havza-Amasya hattı, Milli Mücadele'nin ilk haftalarını yerinde görmeyi sağlayan anlamlı bir rota oluşturur.

Sık sorulan sorular

Mustafa Kemal Samsun'a hangi gemiyle gitti?

Bandırma vapuruyla gitti. Gemi 16 Mayıs 1919'da İstanbul'dan ayrıldı, 19 Mayıs'ta Samsun'a ulaştı.

9. Ordu Müfettişliği sonradan neden 3. Ordu Müfettişliği oldu?

Ordu teşkilatında yapılan yeniden düzenleme sonucunda müfettişliğin adı 3. Ordu Müfettişliği olarak değişti. Görevin içeriği ve yetki bölgesi büyük ölçüde aynı kaldı.

Mustafa Kemal askerlikten ne zaman istifa etti?

İstanbul hükümetinin geri çağırma emirleri üzerine 8 Temmuz 1919'u 9 Temmuz'a bağlayan gece, Erzurum'dayken askerlik görevinden ve müfettişlikten istifa etti. Bundan sonra mücadeleyi sivil bir lider olarak sürdürdü.

Ara Tatil Sona Erdi! 17 Milyon Öğrenci Yarın Okula Dönüyorİlgili HaberAra Tatil Sona Erdi! 17 Milyon Öğrenci Yarın Okula Dönüyor
Paylaş

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Haber Merkezi · Editör

Yazar Türk, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.

İlgili Haberler

Yorumlar (0)

Kalan: 500 karakter

Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.

Bunlar da İlginizi Çekebilir