Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi nedir, neleri değiştirdi?
2017 halkoylamasıyla kabul edilen ve 9 Temmuz 2018'de tüm hükümleriyle yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, yürütmenin yapısını köklü biçimde değiştirdi. Sistemin temel kurallarını ve öncekiyle farklarını tarafsız biçimde özetledik.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
2017 halkoylamasıyla kabul edilen ve 9 Temmuz 2018'de tüm hükümleriyle yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, yürütmenin yapısını köklü biçimde değiştirdi. Sistemin temel kurallarını ve öncekiyle farklarını tarafsız biçimde özetledik.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, yürütme yetkisinin tek başına halk tarafından seçilen Cumhurbaşkanına ait olduğu hükümet modelidir. 6771 sayılı Anayasa değişikliği 16 Nisan 2017'deki halkoylamasında kabul edildi; değişikliklerin tamamı, 24 Haziran 2018 seçimlerinin ardından Cumhurbaşkanının göreve başladığı 9 Temmuz 2018'de yürürlüğe girdi. Bu sistemle Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırıldı.
Önceki sistemden farkı ne?
Önceki parlamenter sistemde yürütme, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu'ndan oluşuyordu. Hükümet, Meclis'ten güvenoyu alarak göreve başlıyor ve Meclis'e karşı sorumlu oluyordu. Yeni sistemde ise:
- Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.
- Başbakanlık makamı kaldırıldı; güvenoyu ve gensoru uygulaması sona erdi.
- Bakanlar, Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınır.
- Milletvekili bakan olarak atanırsa milletvekilliği sona erer.
- Cumhurbaşkanı seçilen kişinin, varsa partisiyle ilişiğinin kesilmesi kuralı kaldırıldı.
Cumhurbaşkanı nasıl seçilir?
Cumhurbaşkanı halk tarafından doğrudan seçilir. Görev süresi beş yıldır ve bir kişi en fazla iki defa seçilebilir. Ancak Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilirse, Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir. Geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilir; ilk turda bu sağlanamazsa en çok oy alan iki aday arasında ikinci tur yapılır. TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri aynı günde yapılır.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi nedir?
Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Anayasa bu yetkiye sınırlar koyar:
- Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler kararnameyle düzenlenemez.
- Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kararname çıkarılamaz.
- Kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkarılamaz.
- Kararname ile kanun arasında farklı hüküm bulunursa kanun uygulanır.
- Meclis aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz hale gelir.
Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların sorumluluğu nasıl işler?
Cumhurbaşkanı bir veya daha fazla yardımcı atayabilir. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar Cumhurbaşkanına karşı sorumludur. Görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla Meclis soruşturması açılabilir; bunun için üye tamsayısının salt çoğunluğunun önergesi ve Anayasa'da öngörülen nitelikli çoğunluk kararları gerekir. Yargılama Yüce Divan sıfatıyla Anayasa Mahkemesi'nde yapılır.
Bütçe süreci nasıl işliyor?
Bütçe kanun teklifini Cumhurbaşkanı hazırlar ve mali yıl başından en az yetmiş beş gün önce TBMM'ye sunar. Teklif önce Plan ve Bütçe Komisyonu'nda, ardından Genel Kurul'da görüşülür. Bütçe kanunu süresinde yürürlüğe konulamazsa geçici bütçe kanunu çıkarılır; o da çıkarılamazsa yeni bütçe kabul edilinceye kadar önceki yılın bütçesi, Anayasa'da belirtilen esaslara göre güncellenerek uygulanır.
Meclis ile Cumhurbaşkanı arasındaki denge nasıl kurulur?
Sistemde iki organın birbirini etkileyebildiği bazı araçlar bulunur. Meclis kanun yapar, bütçeyi kabul eder ve yazılı soru, Meclis araştırması, genel görüşme ve Meclis soruşturması ile denetim yapar. Cumhurbaşkanı ise kanunları yeniden görüşülmek üzere Meclis'e geri gönderebilir. Hem Meclis üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla hem de Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; bu durumda TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri birlikte yapılır.
Sıkça sorulan sorular
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ne zaman yürürlüğe girdi?
Değişiklikler 2017 halkoylamasıyla kabul edildi ve 9 Temmuz 2018'de tüm hükümleriyle yürürlüğe girdi.
Bu sistemde başbakan var mı?
Hayır. Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırıldı; yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.
Bakanlar milletvekili olabilir mi?
Bakanlar Meclis dışından da atanabilir. Bir milletvekili bakan olarak atanırsa milletvekilliği sona erer.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar Türk, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler
Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.






